Od kilku tygodni trwa dyskusja na temat tzw. ” waloryzacji przyrodniczej Góry Kijowa” w Będzinie. Mieszkańcy Grodźca, szczególnie ci, którzy mieszkają w okolicy Góry Kijowa zastanawiają się w jakim celu miasto realizuje inwestycję, która patrząc obiektywnie z punktu osób na co dzień odwiedzających to miejsce – jest w ich mniemaniu nieuzasadniona. Góra Kijowa o pow. 52,5 Ha stanowi istotny element na mapie Będzina obejmujący mozaikę różnorodnych zbiorowisk roślinnych ale to nie z tego słynnie to miejsce. Jest to jeden z ostatnich bastionów natury na terenie miasta Będzina, który nie poddał się człowiekowi ze względu na swoją topografię i historię tego miejsca. Dla informacji mniej zorientowanych mieszkańców Będzina na Górze Kijowej wydobywano kamień wapienny czyli surowiec na potrzeby pobliskiej Cementowni Grodziec. Był tam kiedyś kamieniołom, który należał do Jana Ciechanowskiego. Po zakończeniu wydobycia teren stał się nieużytkiem, na którym wytworzyły się ciekawe formy przyrodnicze, w tym wąwozy i ostańce. Generalnie spacerując wokół Góry Kijowa ma się wrażenie bycia w górach. Teren słynnie z licznych wąwozów oraz jaskiń i jest ciekawą alternatywą dla Lasu Grodzieckiego. Niestety ktoś w magistracie jakiś czas temu wpadł na pomysł aby teren ucywilizować w ramach projektu pn. Waloryzacja przyrodnicza Góry Kijowej w Będzinie.

Góra Kijowa – zdjęcie z lotu ptaka (fot.UM Będzina).

Wg opisu, który można oficjalnie znaleźć na stronach Urzędu Miejskiego w Będzinie “inwestycja ma na celu zwalczanie gatunków inwazyjnych na obszarze Góry Kijowej, które zagłuszają i wypierają rodzime i wartościowe gatunki roślin. W grupie tej znajdują się zarówno gatunki obce (nawłoć kanadyjska, rdestowiec ostrokończysty, słonecznik bulwiasty), jak i „rodzime” (trzcinnik piaskowy, jeżyna popielica). Ze względu na swoją ekspansywność, są to gatunki degradujące siedliska łąkowe w tym zbiorowiska kserotermiczne, wskazane jako najcenniejsze w tym obszarze. Poprzez swoje rozprzestrzenianie gatunki te zagrażają różnorodności biologicznej i zaburzają prawidłowe funkcjonowanie ekosystemów. Dodatkowo planowane są również nasadzenia roślin zielnych i pielęgnacja zieleni istniejącej celem poprawy bioróżnorodności terenu. Projekt zakłada także ukierunkowanie ruchu turystycznego na bazie istniejących ścieżek i przedeptów, z wykorzystaniem ekologicznych rodzajów nawierzchni – przepuszczalnych dla wody, z zagospodarowaniem wód opadowych i roztopowych w terenie zielonym. W przypadku braku możliwości przeprowadzenia ścieżki po naturalnym śladzie projekt zakłada stworzenie infrastruktury alternatywnej w celu ominięcia i ochrony wrażliwych obszarów. Projekt skierowany jest w szczególności do mieszkańców “dzielnicy Grodziec”, jak również do pozostałych mieszkańców Będzina, Gródkowa oraz Wojkowic i Psar, które bezpośrednio graniczą z obszarem Góry Kijowej.”

Z tego co mi wiadomo to grupa najbardziej zainteresowana czyli mieszkańcy terenów Grodźca NIE ZOSTALI W OGÓLE POINFORMOWANI  I NIE BRALI UDZIAŁU W ŻADNYCH KONSULTACJACH SPOŁECZNYCH DOTYCZĄCYCH TEJ INWESTYCJI czego wyrazem jest większościowa dezaprobata dla tego projektu wyrażona m.in. na Forum mieszkańców Grodźca, gdzie część mieszkańców jest zdegustowana m.in. wycinką drzew na terenie Góry Kijowa w celu poprawy ekosystemu jak to pięknie ujęto w zdaniu powyżej i otwarciu terenu dla większej grupy ludzi z zewnątrz. W tym miejscu nasuwa się pytanie, co powodowało do tej pory brak tej dostępności? Nieznajomość miejsca, które powstało z naturalnej rekultywacji…

Dawny kamieniołom Cementowni Grodziec.

Z racji, że udało mi się dotrzeć do projektu – postaram się streścić pokrótce miejskie działania przez najbliższe miesiące.

STAN ISTNIEJĄCY

Teren w granicy opracowania obejmuje teren zieleni niezabudowany. Centralną część wzniesienia Góry Kijowej zajmuje wyrobisko, które jest wynikiem działalności wydobywczej kamieniołomu na cele pobliskiej, nieczynnej Cementowni Grodziec. Stanowi ono istotny czynnik kształtujący strukturę krajobrazu. Cechuje je obecność stromych skarp, jaskiń krasowych, wychodni skalnych itp. Wyrobisko na przestrzeni lat uległo samorekultywacji w kierunku leśnym oraz łąkowym. W północnej i zachodniej części obszaru znajduje się fragment nieprzekształconego zbocza góry. Istotnym elementem krajobrazu Góry Kijowej jest również dolina rzeki Wielonka, będąca już poza obszarem Góry Kijowa. Obszar jednostki ma kształt zwarty. Główne elementy strukturalne i formy pokrycia terenu stanowią murawy i łąki, lasy liściaste wraz z fragmentami zarośli śródpolnych. Na stoku północnym znajdują się wysięki źródłowe wód triasowych, które mają I klasę czystości – źródełko świętego Franciszka. Na terenie Góry Kijowej jest wiele istniejących przedeptów (potoczna nazwa wydeptanej przez pieszych ścieżki na trawniku).

ZAKRES ZAMIERZENIA BUDOWLANEGO

Zamierzenie budowlane obejmuje zagospodarowanie terenu Góry Kijowej, w tym:

• budowę miejsc postojowych
• budowę drogi dojazdowej
• budowę ścieżki pieszej
• wyznaczenie tras pieszych i rowerowych
• budowę wiaty rekreacyjnej
• budowę schodów terenowych
• montaż balustrady
• montaż elementów małej architektury

Celem projektu jest wprowadzenie rozwiązań polegających na ochronie cennych przyrodniczo terenów w tym cennych przyrodniczo siedlisk. Najwartościowszym elementem flory Góry Kijowej są murawy kserotermiczne, oprócz tego występują tu łąki świeże, zarośla śródpolne oraz obszary upraw rolnych i segetalnych. To zróżnicowanie środowiskowe sprawia, że Góra Kijowa stanowi siedlisko dla wielu gatunków roślin, w tym rzadkich i objętych ochroną częściową takich jak dziewięćsił bezłodygowy, goryczuszka orzęsiona i wilżyna ciernista. Istotnym zagrożeniem dla zbiorowisk roślinnych jest łanowe występowanie ekspansywnych i inwazyjnych gatunków takich jak nawłoć kanadyjska i trzcinnik piaskowy. Bogactwo fauny dodaje dodatkowego wymiaru przyrodniczego temu obszarowi. Obecność tych gatunków podkreśla znaczenie Góry Kijowej jako obszaru o wysokiej wartości ekologicznej, sprzyjającego różnorodności biologicznej. Ze względu na konieczność zapewnienia ograniczenia ryzyka antropopresji dla terenów oraz ochronę jaskiń krasowych, które uległy zawaleniu: określenie barier i działań zmniejszających oddziaływanie na obszary przyrodnicze oraz umiejętne ukierunkowanie ruchu turystycznego na bazie istniejących ścieżek i przedeptów z wykorzystaniem ekologicznych rodzajów nawierzchni – przepuszczalnych dla wody lub z zagospodarowaniem wód opadowych i roztopowych na terenach zieleni.

Ścieżki zostały poprowadzone po naturalnym śladzie ze względu na ochronę drzew. Projektuje się parking dla 30 samochodów osobowych zlokalizowany przy rozpoczęciu „Trasy dydaktycznej Góry Kijowej”. Zaprojektowano ścieżkę pieszą prowadzącą z parkingu do polany rekreacyjnej PL2. Ten fragment ścieżki został zaprojektowany w nawierzchni z kruszywa granitowego, o nachyleniu do 6% i ma być przeznaczony dla osób z niepełnosprawnościami. Dzięki niemu ułatwiony zostanie dostęp do polany rekreacyjnej PL2. Pozostałe ścieżki pozostaną naturalnymi przedeptami o charakterze leśnym / górskim. Stworzona infrastruktura komunikacyjna i rekreacyjna ma skoncentrować ruch użytkowników, głównie mieszkańców pobliskich osiedli, na terenach o mniejszej wartości przyrodniczej t.j. na polanie PL2 oraz na punktach widokowych PW1 oraz PW2 aby tym samym odciążyć z ruchu turystycznego obszary o wysokiej wartości ekologicznej. Odpowiednie oznakowanie ścieżek komunikacyjnych oraz stosowne tablice edukacyjno-informacyjne mają za zadanie skoncentrować ruch użytkowników na wyznaczonych trasach i w miejscach odpoczynku.

W ramach planowanej inwestycji planuje się:

• usunięcie 142 sztuk drzew kolidujących z planowanym zagospodarowaniem terenu, a także drzew gatunków inwazyjnych wymagających uzyskania decyzji zezwalającej na usunięcie drzewa, do usunięcia wyznaczono także 58 sztuk drzew nie wymagających uzyskania zezwalającej na usunięcie drzewa, w obszarze projektowanego parkingu oraz drogi dojazdowej usunięte mają zostać drzewa kolidujące z inwestycją – gatunki zarówno rodzime i wartościowe jak i obce i inwazyjne.

Na pozostałych terenach ścieżki, punktów widokowych, polany rekreacyjnej do wycinki przeznaczono jedynie drzewa obce i inwazyjne. Tylko część z nich koliduje z inwestycją w tym na trasie ścieżki pieszej. Na punktach widokowych oraz polanie usunięcie drzew ma za zadanie ochronę gatunków rodzimych przed obcymi i inwazyjnymi. Do usunięcia wyznaczono także drzewa nie wymagające uzyskania decyzji zezwalającej na usunięcie drzewa. Projektowane nasadzenia zastępcze zostaną posadzone na terenie działki 2/18 w północnej i wschodniej części w miejscu terenu niezadrzewionego zgodnie z przygotowanym planem nasadzeń.

PROJEKTOWANE ZAGOSPODAROWANIE TERENU

W granicy opracowania zaprojektowano następujące urządzenia budowlane służące do rekreacyjnego użytkowania terenu:

• budowa miejsc postojowych – 28 miejsc postojowych dla samochodów osobowych o wymiarach 2,5×5 m oraz dwa miejsca postojowe dla samochodów użytkowanych przez osoby niepełnosprawne miejsca o wymiarach 3,5×5 m, nawierzchnia przepuszczalna z geokraty typ D1 wypełnionej kruszywem granitowym obciążenie ruchem kołowym do 3,5 tony
• budowa drogi dojazdowej łączącej parking z działką drogową nr 106/2 ulicą Stanisława Kempy, typ nawierzchni D1 z geokraty wypełnionej kruszywem granitowym obciążenie
• budowa ścieżki pieszej poprowadzonej istniejącym przedeptem, nawierzchnia przepuszczalna płytko korytowana TYP D2 kruszywo mineralne granit o szerokości 2m i długości 0,488 km, dostęp dla osób niepełnosprawnych z parkingu do polany PL2 – spadek terenu do 6 % nachylenia, pielęgnacja drzewostanu wzdłuż trasy zgodnie z opracowaniem dotyczącym zieleni
• wyznaczenie tras pieszych i rowerowych w stylu MTB poprzez umieszczenie mapek na tablicach lokalizacyjnych, bez zmiany naturalnej nawierzchni przedeptów
• budowa wiaty rekreacyjnej drewnianej o wymiarach 3x3x3m i powierzchni zabudowy 9 m²na polanie rekreacyjnej PL2
• budowa schodów terenowych na punkty widokowe, schody drewniane wypełnione kruszywem. Schody terenowe 1 wysokość 5 m, schody terenowe 2 wysokość 8,22 m
• montaż balustrady drewnianej – o wysokości 1,1 m na ścieżce pieszej (naturalny przedept) wzdłuż skarp odcinkami, całkowita długość 60mb
• montaż elementów małej architektury t.j. tablice edukacyjne, tablic lokalizacyjne, kosze na śmieci, oznaczenia tras w stylu MTB, ławki, podesty wypoczynkowe drewniane, stojaki rowerowe, tyrolka, tor wspinaczkowy, schody oraz zjeżdżalnia na górce, rampa drewniana, słupki do wspinaczki, ławostoły, barierka parkingowa, oznaczenia pionowe miejsc postojowych 
• nie planuje się zmiany ani budowy przyłączy, urządzeń instalacyjnych, przejazdów, budynków

Rodzaje tras jakie mają powstać.

TRASA PIESZA edukacyjno-ekologiczna “DYDAKTYCZNA TRASA GÓRY KIJOWEJ”
Długość trasy całość: 2,215 KM w tym:
Trasa piesza poprowadzona istniejącym przedeptem o szerokości 2 m i długości ok. 0,488 km – 1022 m², nawierzchnia – przepuszczalna płytko korytowana, dostęp dla osób niepełnosprawnych z parkingu do polany Pl2 – spadek terenu do 6 % nachylenia. Trasa piesza poprowadzona istniejącym przedeptem bez zmiany nawierzchni (nawierzchnia naturalna istniejąca).

TRASA ROWEROWA W STYLU MTB – „TRASA W STYLU MTB GÓRY KIJOWEJ”
(przeznaczona dla kolarzy, którzy potrafią jeździć rowerem w terenie, naturalny charakter terenu)”.
Długość trasy: 0,78 km i 0,6 km
Trasa rowerowa poprowadzona istniejącym przedeptem bez zmiany nawierzchni (nawierzchnia naturalna istniejąca, bez ingerencji. Przesunięcie wykrotów i wywrotów ze ścieżki na bok na teren leśny.

Projekt zagospodarowania terenu – Góra Kijowa.

Plan zagospodarowania terenu – parking.

Plan zagospodarowania terenu – polana PL2 i punkt widokowy PW2.

Plan zagospodarowania terenu – punkt widokowy PW1.

Projektowana wiata.

Projektowana tyrolka.

Projektowana sucha rzeka.

Mała architektura.

Projektowana mała architektura.

Projektowana mała architektura.

Projektowana mała architektura.

Projektowana balustrada

Projektowane tablice informacyjne.

Projektowana mała architektura.

Projektowana mała architektura.

PODSUMOWANIE:

Przedmiotowy projekt swym programem funkcjonalnym przypomina z grubsza przeprowadzoną kilka lat temu rewitalizację Parku Rozkówka, który również znajduje się na terenie Grodźca. Projekt więc nie jest nowatorski. Z całego zakresu inwestycji myślę, że dobrym pomysłem jest wybudowanie parkingu, który faktycznie usystematyzuje faktyczny dostęp do terenów zielonych dla przyjezdnych w jednym docelowym miejscu. Reszta proponowanych rzeczy tak naprawdę już istnieje w naturze – projekt polega z grubsza na doposażeniu najbardziej charakterystycznych miejsc Góry Kijowa w elementy małej architektury. Pytanie czy dla zrobienia kilku ścieżek należało wyciąć aż tyle drzew? Nie przemawia do mnie hasło zwalczania gatunków inwazyjnych na terenie, gdzie rośnie przecież dzika zieleń. Z racji rozciągłości obszaru Kamionki – nie wyobrażam sobie na chwilę obecną w jaki sposób teren zostanie zabezpieczony przed notorycznie jeżdżącymi tam kładami, które dewastują właśnie istniejące przedepty oraz ewentualnymi aktami wandalizmu (brak monitoringu). Strażnicy miejscy patrolujący na koniach czy patrole obywatelskie mieszkańców Grodźca? Czas pokaże.